My, społeczeństwo - Naszym zdaniem

Mobbowani.

2006-01-12 00:00:00


Zjawisko mobbingu bez wątpienia istniało w Polsce i na świecie od dawna, ale nie w takim natężeniu jak obecnie. Dziś każdy walczy o miejsce pracy i walka ta niekiedy przybiera formę nader drapieżną. Mobbing może bowiem odbywać się na trzech płaszczyznach: pracownik przeciwko drugiemu pracownikowi, podwładny przeciwko zwierzchnikowi i - najczęściej spotykane - zwierzchnik przeciwko podwładnemu.

W latach 90 zaczęły się pojawiać różnorakie publikacje, a tytuły artykułów w prasie jednoznacznie wskazywały na powagę zjawiska: 'Toksyczny szef', 'Terroryści w pracy', 'Etat w piekle'. Dotychczas ofiary często milczały. Ze wstydu? Poczucia bezsilności? Strachu? Niektóre fakty są po prostu trudne do udowodnienia, a zdarza się i tak, że ciężar oskarżeń spada nie na sprawcę tylko na ofiarę, która zaszczuta nie potrafi się bronić. Najczęściej kończy się to rentą inwalidzką i uzasadnieniem: depresja, nerwica, schizofrenia.

Pojęcie mobbingu.

Znane od dawna, stosowane przez naukowców dla opisania agresywnego zachowania dzikich zwierząt, z początkiem lat osiemdziesiątych XX wieku znalazło nowe zastosowanie. W nowym znaczeniu użył go szwedzki lekarz i psycholog Heinz Leymann, od wielu lat zajmujący się problemem przemocy psychicznej w miejscu pracy. Mobbing to rodzaj terroru psychicznego, stosowanego przez jedną lub kilka osób przeciwko (przeważnie) jednej osobie. Represjonowanie pokrzywdzonej osoby, rzadziej grupy osób, trwa długo - miesiące a nawet lata. Maltretowanie psychiczne powtarza się systematycznie zaś osoba maltretowania pozbawiona jest możliwości obrony. W tej sytuacji bezradności i bezsilności pozostaje tak długo, jak długo utrzymują się działania mobbingowe w jej kierunku.(1)

Narzędzia, jakimi posługuje się mobbujący to szykany, zwodzenie, podstęp, intryga, kłamstwa, plotki, oszczerstwa a nawet zachowania sadystyczne.

Źródłem mobbingu jest zła wola przełożonych lub nieumiejętność kierowania ludźmi, czyli wina leży po stronie kierownictwa, a nie czynników sytuacyjnych. Te ostatnie, takie jak: hierarchiczne struktury organizacyjne, autokratyczna kultura organizacji, bezrobocie, niekompetencja czy lenistwo podwładnych są czynnikami sprzyjającymi mobbingowi, a nie jego przyczynami. Nie każdy stres zadany podwładnemu jest mobbingiem, np. zwalnianie ludzi z pracy z powodu konieczności redukcji zatrudnienia, choć bardzo stresujące, nie jest mobbingiem. Ale systematyczne straszenie pracowników zwolnieniem z pracy, po to by ich upokorzyć i zastraszyć, mobbingiem już jest. Podobnie uzasadnione ukaranie pracownika za nie wywiązywanie się z jego obowiązków nie jest mobbingiem, ale wykorzystywanie kary do tego, by go ośmieszyć, poniżyć, wywyższyć się ponad pracownika jest. Kara winna dotyczyć czynu, a nie osoby. Pracodawca, który musi zwolnić pracownika z pracy bez jego winy, ale z przyczyn ekonomicznych, albo musi ukarać pracownika, ponieważ dopuścił się on jakiegoś wykroczenia, nie postępuje niemoralnie.(2) Istotą zaś mobbingu jest naruszenie norm moralnych, dlatego skuteczne jego zwalczanie wymaga przede wszystkim tworzenia klimatu moralnego potępienia ludzi uciekających się do stosowania mobbingu wobec tych, którzy od nich zależą i nie mogą się bronić.

Z przeprowadzonych przeze mnie rozmów z młodymi pracownikami, oraz studentami ostatnich lat studiów, wynika że ok. 1/3 zapytanych osób spotkała się w pracy ze zjawiskiem mobbingu w sposób bezpośredni, albo miała koleżankę lub kolegę, którzy byli w pracy szykanowani i wyśmiewani. Znamienny jest fakt, że osoby młode podejmujące swoją pierwszą w życiu pracę, często nawet bezwiednie, są wykorzystywane przez swoich starszych, bardziej doświadczonych kolegów. koleżanki „Zrób to bo jesteś młodszy, musisz się nauczyć” - w taki sposób często młodsi koledzy są obarczani nie swoimi obowiązkami. Ale tak nie musi i nie powinno być. Pracę zleca nam szef i tylko on ma prawo ustalać zakres naszych obowiązków, ustalać priorytety itd.

Przyczyny.

Wymienia się następujące grupy przyczyn sprzyjających wystąpieniu  mobbingu:
- przyczyny społeczne
- cechy zarządzającego organizacją
- szczególna pozycja społeczna ofiary mobbingu.

Z przyczyn społecznych sprzyjających wystąpieniu tej patologii zarządzania wymienia się bezrobocie, stałe zagrożenie utratą pracy, a co za tym idzie skłonnościami przełożonego do zmuszania podwładnych do wykonywania wszelkich poleceń. Przyczyną uczucia niepewności pracownika może stać się zatrudnienie go na czas ściśle określony, na umowy zlecenia lub umowy o dzieło, nie dając mu poczucia pewności, stabilności i bezpieczeństwa. (3)

Kolejnym czynnikiem sprzyjającym wystąpieniu tego zjawiska jest charakterystyczny zespół cech, które posiada kierujący instytucją.

Oto “Portret psychologiczny” dręczyciela: jest to osoba o wyolbrzymionym poczuciu własnej wartości, przeceniająca swoje umiejętności i swoją wiedzę. Przekonana o własnych zdolnościach nie przyjmuje krytyki ze strony innych. Wszelkie uwagi ignoruje lub reaguje na nie z wściekłością i złością. Osoba, która odważyła się mieć odmienne od niego zdanie traktowana jest jak największy wróg. Taka osoba może spodziewać się, że będzie przez przełożonego szykanowana i niszczona. Ale osoby uległe również nie mogą czuć się bezpieczne. Choć szef traktuje je jak swoją świtę , i spodziewa się od nich akceptacji dla wszystkich swoich decyzji, nie ufa nikomu. Chce także doprowadzić do tego, aby osoby, będące jego podwładnymi nie ufały także sobie nawzajem.

Trzecim z wymienianych czynników jest szczególna pozycja społeczna ofiary. Dla wystąpienia zjawiska terroru psychicznego wystarczy często fakt, że osoba ma inny kolor skóry, wywodzi się z innego kręgu kulturowego lub jest innej narodowości. Powodem do dyskryminacji może stać się także orientacja seksualna albo inna niż prezentowana przez przełożonego czy współpracowników hierarchia wartości albo przekonania religijne. Częściej prześladowane są osoby niepełnosprawne. Bardziej narażeni na mobbing są także mężczyźni pracujący w sfeminizownych zawodach lub kobiety w zawodach uznawanych za typowo męskie.

Fazy mobbinu i objawy chorobowe.

Faza wczesna z fazą rozszerzania się.

W pierwszej, wczesnej fazie mobbingu powstają konflikty, które są rozwiązywane źle lub nie są rozwiązywane w ogóle. Ich przyczyną może być na przykład zła atmosfera pracy w restrukturyzowanym zakładzie. Zatrudnione osoby nie informowane o zmianach, stają się zdezorientowane, niepewne. Szerzy się plotki i pomówienia o pracowniku. Podważa się jego wiedzę i umiejętności, stopniowo prowadząc do jego wyobcowania z grupy i obniżenia jego samooceny. Wskutek tych działań pojawia się występujące przewlekle złe samopoczucie ofiary, a codzienny strach przed pójściem do pracy i ciągłe stany napięcia nerwowego prowadzą do reakcji stresowej. Organizm wysyła sygnały alarmowe - bóle głowy, bóle brzucha, bóle zamostkowe. Z czasem do objawów dołączają: nudności, wymioty, wzrost ciśnienia tętniczego krwi, bezsenność, zaburzenia koncentracji i stany lękowe oraz depresyjne. Często ofiara zaczyna nadużywać alkoholu, leków uspokajających czy nasennych lub sięga po inne używki.

Faza “stabilnego mobbingu”

W fazie drugiej, tu nazwanej fazą “mobingu stabilnego” osobie prześladowanej zostaje trwale wyznaczona rola “kozła ofiarnego” w zaburzonej atmosferze zakładu pracy. Zostaje ona także zakwalifikowana jako na przykład: mądrala, kłamca, krętacz, nadwrażliwiec lub pieniacz. Pozostawienie pracownika w takim stanie bez pomocy prowadzi do wystąpienia różnych chorób, na przykład do choroby wrzodowej żołądka i dwunastnicy, zawału mięśnia sercowego, udaru mózgu lub astmy oskrzelowej. Poddany mobbingowi coraz częściej przebywa na zwolnieniach chorobowych.

Faza zaawansowana.

W fazie trzeciej, zaawansowanej, sytuacja ulega dramatycznemu zaostrzeniu. Poszkodowana osoba nie potrafi sprostać stawianym jej wymaganiom zawodowym i społecznym. Świadomość tego faktu oraz zagrożenie utratą pracy a co za tym idzie pozycji społecznej i środków do życia powoduje stany depresyjne lub, przeciwnie, niekontrolowane wybuchy wściekłości i agresji kierowanej przeciwko współpracownikom. Dalsze zatrudnienie na zajmowanym stanowisku jest niemożliwe, teraz już z przyczyn obiektywnych.

Gdy występuje. Możliwość pomocy poszkodowanym.

Ofiara nękania psychicznego nie jest w stanie sama wydostać się z zamkniętego, stale napędzającego się kręgu prześladowań, pomówień i szykan. Nie jest ona w stanie spowodować jakichkolwiek zmian w organizacji. Czekanie, z nadzieją, że takie zmiany wkrótce nastąpią także nie jest sposobem na wyjście z tej sytuacji.

Mówiąc o szykanowaniu i terrorze psychicznym w miejscu pracy pamiętać należy, że nie każdy przypadek krytykowania, czy okazywania niechęci czy dezaprobaty dla poczynań podwładnego albo kolegi z pracy jest mobbingiem. Prawo antymobbingowego nie powinno tworzyć furtki dla nadużyć osób, którym po prostu nie chce się pracować, czy dostarczać „karty przetargowej” związkom zawodowym.

***

Po przeczytaniu tego artykułu każdy sam może sobie odpowiedzieć na pytania:
- Czy pracodawca, albo współpracownik stosują mobbing wobec mnie?
- Czy jestem w pracy szykanowany, napiętnowany i wyśmiewany?

Trudno jest jednoznacznie określić, czy młody absolwent jest bardziej narażony na mobbing, czy bardziej tyczy się to osób starszych, po 45 roku życia. Osobiście uważam, że problem bardziej dotyczy osób starszych, ponieważ to one są bardziej narażone na utratę pracy, są w stanie więcej znieść byleby tej pracy nie stracić. Młodzi są zwykle ambitni, kreatywni, często do nowej pracy podchodzą z nastawieniem „jak nie ta to inna”. Ważne jest to by znać własną wartość i by nie pozwolić sobą manipulować.

Katarzyna Dal
katarzyna.dal@dlastudenta.pl

Stowarzyszenia antymobbingowe istnieją także w Polsce:

Krajowe Stowarzyszenie Antymobbingowe
50-237 Wrocław, ul. Ołbińska 18/5
tel. kom. 0-606-371-919

1. D’Elia R. : Mobbing- eden among nurses 1997 str. 14-17
2. Florek L. Zieliński “Prawo pracy” Beck Warszawa 1999
3. Szewczyk H. “Molestowanie seksualne i mobbing w miejscu pracy lub w związku z pracą”- Praca i zabezpieczenie  społeczne 2002 nr 6

06.01.2006

Komentarze
Redakcja dlaStudenta.pl nie ponosi odpowiedzialności za wypowiedzi Internautów opublikowane na stronach serwisu oraz zastrzega sobie prawo do redagowania, skracania bądź usuwania komentarzy zawierających treści zabronione przez prawo, uznawane za obraźliwie lub naruszające zasady współżycia społecznego.
  • Przestepstwo Stowarzyszenia pp. Barbary Grabowskiej [0]
    Piotr
    2006-02-12 00:35:13
    Informacja o popełnieniu przestępstwa przez prezesa Stowarzyszenia Antymobbingowego p.p.Barbary Grabowskiej w Gdańsku. Informuję o fakcie popełnienia przestępstwa przez: Karolinę Sikorską, prezes Stowarzyszenia Antymobbingowego p.p. Barbary Grabowskiej (ul. Miszewskiego 17, 80-239 Gdańsk) z art. 49 pkt. 1 i 2, art. 51 pkt. 1 Ustawy o ochronie danych osobowych, w obliczu art. 47 i 49 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, polegającego na przekazaniu mobberowi, względem którego aktualnie toczy się proces w sądzie pracy, poufnej korespondencji dręczonej przez niego ofiary, zawierającej intymne dane osobowe. Powyższe przestępstwo Karoliny Sikorskiej rozpatruje aktualnie gdańska prokuratura. Karolina Sikorska, stojąc na czele organizacji publicznego zaufania, reklamującej się szumnie w mediach jako Stowarzyszenie broniące ludzkiej godności, swym przestępczym czynem całkowicie sprzeniewierzyła się szczytnej idei, którą ta instytucja propaguje. Wzbudzając zaufanie, nadużyła je. Co więcej, wobec ofiary zwracającej się do niej o zrozumienie i pomoc, dopuściła się przestępstwa. Czyn Karoliny Sikorskiej, jako prezesa instytucji powołanej do obrony godności człowieka, całkowicie zaprzecza idei tego typu stowarzyszeń. Poza wymiarem prawnym, przestępstwo to jest moralnie niezwykle naganne (nastąpiło wykorzystywanie zaufania osoby proszącej o pomoc, będącej w stanie bezradności i głębokiej depresji) i szkodliwe społecznie, gdyż narusza fundamenty społecznego etosu. Wykorzystywanie zaufania ofiary mobbingu, będącej najczęściej w stanie głębokiej depresji, dla której zwrócenie się do Stowarzyszenia Antymobbingowego bywa nieraz ostatnią deską ratunku, jest moralnie niezwykle naganne i w ocenie dobrze pojętego interesu społecznego oczekuje się, by tego rodzaju sprzeczne z prawem działania zostały karnie napiętnowane. W przeciwnym wypadku mające często miejsce medialne wypowiedzi Karoliny Sikorskiej nadal budować będą fałszywy obraz tej organizacji w opinii publicznej. Widoczny komercyjny charakter działalności tego Stowarzyszenia, chętnie korzystającego z corocznych pieniężnych dotacji budżetowych, stanowi ponadto fundament pod polityczną karierę jej patrona, obecnie radnego Sejmiku Województwa Pomorskiego, co również budzi moje zniesmaczenie. A tymczasem ofiara od początku tego roku przebywa na leczeniu szpitalnym, w depresyjnym stanie. Zobacz też artykuł z Gazety Wyborczej, pod internetowym adresem: http://praca.gazeta.pl/gazetapraca/1,67731,2307995.html
  • dobry temat i ciekawy artykuł [0]
    pan C.
    2006-01-30 00:10:13
    Artykuł jak najbardziej na czasie, wiele ludzi stało się ofiarami mobbingu, który był swego czasu tematem tabu, jedyne co mnie cieszy, to fakt, że coraz więcej osób mówi o tym otwarcie.
Zobacz także
Zanieczyszczone powietrze nie mniej groźne niż papierosy[WIDEO]
Zanieczyszczone powietrze nie mniej groźne niż papierosy[WIDEO]

Pyły obecne w powietrzu są drugim po paleniu tytoniu czynnikiem, który powoduje występowanie chorób układu oddechowego.

Kontrowersyjny film straszy Hitlerem [WIDEO]
Kontrowersyjny film straszy Hitlerem [WIDEO]

Kontrowersyjny film sprawił, że temat nienawiści został w końcu nagłośniony.

Prasa o zdrowiu, kuchni i histori podbija polski rynek![WIDEO]
Prasa o zdrowiu, kuchni i histori podbija polski rynek![WIDEO]

Dużym zainteresowaniem czytelników cieszą się gazety o kuchni i gotowaniu.

Polecamy
Narkotyki w Ameryce - część 3 (kokaina)
Narkotyki w Ameryce - część 3 (kokaina)

Luksusowe jachty, ferrari, mercedesy i złote rolexy sprzedawały się jak nigdy dotąd, a olbrzymią trudnością w Miami było kupienie domu, gdyż podaż na rynku nieruchomości nie nadążała za żarłocznym popytem. „Miasto tonie w kokainie”.

Prasa o zdrowiu, kuchni i histori podbija polski rynek![WIDEO]
Prasa o zdrowiu, kuchni i histori podbija polski rynek![WIDEO]

Dużym zainteresowaniem czytelników cieszą się gazety o kuchni i gotowaniu.

Ostatnio dodane
Zanieczyszczone powietrze nie mniej groźne niż papierosy[WIDEO]
Zanieczyszczone powietrze nie mniej groźne niż papierosy[WIDEO]

Pyły obecne w powietrzu są drugim po paleniu tytoniu czynnikiem, który powoduje występowanie chorób układu oddechowego.

Kontrowersyjny film straszy Hitlerem [WIDEO]
Kontrowersyjny film straszy Hitlerem [WIDEO]

Kontrowersyjny film sprawił, że temat nienawiści został w końcu nagłośniony.